Naast de duik- en reisverslagen wordt ook aandacht besteed aan de achtergronden van het duiken. Zo worden er artikelen geschreven over  techniek & materiaal maar ook over onderwater-biologie. Veel leesplezier!

Koraal

Categorie: Onderwaterbiologie Gepubliceerd: woensdag 24 januari 2018 Geschreven door Carmen

Denk je aan koralen, dan denk je al snel aan tropische bestemmingen met enorme koraalriffen in allerlei kleuren; en tussen die koralen zwemmen de mooiste vissen rond. Maar koralen vind je niet alleen in de water van 30 °C. Er zijn ook soorten die in koud water leven, zoals ons eigen Dodemansduim. Ook zijn er soorten die helemaal geen rif vormen. Deze blog gaat over het belang van koralen in verschillende ecosystemen én de levenswijze van koralen.

Rifkoralen vind je voor kusten van tropische eilanden waarbij het zeewater lekker warm is. De riffen beschermen de kust tegen golfslag. Verder zijn rifkoralen belangrijk als kraamkamer voor veel mariene soorten en zorgt het rif voor bescherming en voor voedsel. Ook voor de mens zijn koraalriffen erg belangrijk. Het zijn niet alleen toeristische trekpleisters, maar ook een bron van voedsel, waarbij rifvissen worden gevangen en geconsumeerd.

Opbouw
Koralen behoren tot de groep neteldieren. Vroeger was niet duidelijk of een koraal een plant of een dier was. Nu wel, en ze behoren tot de groep van neteldieren. Er zijn twee groepen koralen, de harde en de zachte koralen.
Zoals de naam al aangeeft zijn harde koralen hard en zachte koralen zijn minder hard. Harde koralen vormen een skelet van calcium carbonaat. Het poliepje zet het calcium carbonaat aan de onderkant af. Als het poliepje niet meer leeft, kan een ander poliepje dit calcium carbonaat als ondergrond gebruiken. Op deze manier groeit het harde koraal, maar dit gaat erg traag.
Zacht koraal lijkt soms wel op een spons, vooral als de poliepjes zijn ingetrokken, maar deze koralen hebben een skelet opgebouwd uit kalknaalden. Zacht koraal groeit sneller dan hard koraal en heeft minder zonlicht nodig. Daarom kun je op diepte nog steeds zachte koralen vinden.

 

Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting.
Koraal kan zich op twee manieren voortplanten, ongeslachtelijk en geslachtelijk. Ongeslachtelijke voortplanting houdt in dat een deel van dier afbreekt en weer verder kan groeien. Het afgebroken dier heeft dan dezelfde genetische eigenschappen als de ouder. Deze eigenschappen van het koraal wordt benut bij het aanleggen van een koraalrif. Een stuk koraal wordt door mensen “geplant” en groeit vervolgens uit tot rif.
Geslachtelijke voortplanting wordt ook wel coral spawning genoemd. Een keer per jaar laten koralen hun spermacellen en eicellen los in het water. Dit moet op exact hetzelfde moment gebeuren om de kans op voortplanting zo groot mogelijk te maken. Tegenwoordig is dit moment goed te voorspellen. Bevruchting vindt in de waterkolom plaats en er ontstaat een koraallarfje. Als het larfje een hard substraat heeft gevonden om zich aan te hechten, groeit hij uit tot een poliep.
Kleine poliepjes zal je overdag nauwelijks zien. Ze vallen simpelweg niet op tussen alle grote koralen en sponzen. De beste manier om ze toch te zien is door een UV-lamp mee te nemen tijdens je nachtduik. Sommige koralen fluoresceren en de kleintjes vallen opeens wel op.

Symbiose
Veel soorten koraal gaan een symbiose aan met eencellige algen, ofwel zoöxanthellen. Deze algen produceren voedsel voor het koraal, waardoor deze veel sneller kan groeien. De algen gebruiken afvalstoffen van het koraal, zoals ammonium, voor hun groei. Algen hebben licht nodig voor fotosynthese, dus deze vorm van symbiose zal je niet dieper vinden dan zo’n 50 meter. 
Deze vorm van symbiose is al zo’n 210 miljoen jaar (sinds de tijd van de dinosauriërs), maar is ernstig bedreigd. De opwarming van het zeewater zorgt ervoor de symbiotische levensstijl wordt gestopt en de algen verlaten het koraal. Zonder zijn algen, kan koraal veel minder snel groeien. Ook de kleur verandert, het koraal wordt witter en dit wordt ook wel koraal bleaching (koraal bleken) genoemd.

Dodemansduim
Dodemansduim is een zacht koraal en de enige koraalsoort die in Nederland voorkomt. Vaak is het koraal wit, maar er zijn ook gele en oranje exemplaren gezien. Jonge kolonies zijn vaak korstvormig, maar bij oudere zie je vaak vertakkingen. Als de poliepen zich intrekken, lijkt het koraal net een vinger of hand. Vandaar de naam dodemansduim. Dodemansduim groeit voornamelijk op hard substraat, zoals stenen. Vooral bij Zeelandbrug en bij duikstek Halverwege kun je grote exemplaren tegenkomen. Voortplanting kan zowel ongeslachtelijk als geslachtelijk. In december en januari komen de geslachtscellen in water.